SLIKA OCA

Slika oca nekog čoveka sastoji sc od iskustava i predstava različitog porekla koje imaju veze sa sopstvenim ocem ili nekim očinskim muškarcem u široj familiji ili potiče iz vlastite arhetipske dispozicije. Mitološke predstave o junacima ili likovima velikih voda i razne slike božanstava neki su primeri za poslednji arhetipski i transpersonalni aspekt. Sem toga, duševno jezgro muškarca, njegovo Sopstvo, može sc pojaviti kao mudri starac, kao unutrašnji vodič ili kao magično privlačan prirodni duh. Naposletku, navedimo još glas koji se često javlja u snovima i govori usmeravajuće reči ili sa velikom uverljivošću prenosi neku poruku. Sve ove informacije u reči i slici mogu u pozitivnom ili negativnom obliku biti potomci slike oca.

Osvcšćivanjc i kritičko suočavanje sa najčešće nesvesno delotvornom slikom oca, važan su korak ka samospoznaji i sam-oostvarenju. Ostane li slika oca nesvesna a time i neobrađena, ona može da putem pozitivnih i negativnih uticaja i delovanja nekonrro-lisano dovede do potuđenja sopstvenog životnog stava.

Dok identifikacija sa ocem najčešće opterećuje ličnu individuaciju, pa je čak i sprečava, odvajanje od oca dovodi do osamostaljenja sina i kćeri (1). Pojačanim razvojem svesti i samo-spoznajom u toku života, imago oca gubi svoju magičnu moć i stupa u pozadinu. Nasuprot tome, kod psihoncurotskih smetnji u razvojnom periodu slike roditelja zadržavaju svoju snagu i mogu, putem transpersonalne slike Gospodnje, postati još moćnije. Između slike oca i slike Boga postoje u patrijarhalnoj kulturi i religiji višeslojni uzajamni odnosi. Dok je prvobitno arhetip bio mani-festacija Sopstva, on može u patrijarhatu postati "zakonodavni Bog" i u savesti se internalizovati kao Nad-Ja (Supcr-Ego).

(1) Otac uopšte znači ranije stanje svesti, u kojem se dete još nalazi, tj. kada je zavisno od određenog, postojećeg oblika života, od habitusa koji ima zakonski karakter. To je prihvaćeno, nereflektirano stanje, čisto znanje o datosti bez intelektualnog ili moralnog suda. To važi kako individualno tako i kolektivno.

Prenese li se akcenat na sina, onda se slika menja. Na indi-vidualnom planu, po pravilu, nastupa promena onda kada se sin sprema da stupi na očevo mesto. Prema arhaičnom uzorku, to se može dogoditi kvnziubistvom oea, tj. nasilnom idcntitikaeijom sa ocem i njegovim potonjim odstranjenjem. Međutim, to nije nikakav napredak, nego je zadržavanje prvobitnog habitusa, pa nije propraćen nikakvom diferencijacijom svesti. Nije se zbilo nikakvo odvajanje od oca.

Legitimno rešenje sastoji sc u svesnom razlikovanju oca od habitusa koji on reprezentuje. Za to jc potrebna izvesna mera po-znavanja svoje sopstvene individualnosti, koja sc nc može steći bez moralne odluke i koja se nc može zadržati bez izvesnog razumevanja smisla. (GW 11, § 270 f.) 169