REZOLUCIJA INFORMBIROA I MOJ ODNOS PREMA RUSIMA

Zlatan Gavrilović Kovač

Pa ako bi mene tko pitao kakav je moj odnos bio prema Rusima u vremenu moga političkoga angažmana 80 godina prošloga stoljeća onda bih ja svakako rekao da sam otvoreno pokazivao svoje simpatije prema sovjetskoj KP I prema bratskome ruskome narodu. Što je u neku ruku kod nas bilo neobično za tako mladoga čovjeka jer smo svi mi još uvijek živjeli od raskida sa Staljinom I socrealističkom literaturom . Mi smo svi previše bili obuzeti Titom I Krležom da nismo vidjeli ništa drugo. A ja sam bio malo drugačiji vjerojatno zahvaljujući kulturi koju sam nosio iz svoga roditeljskoga doma. Međutim su te simpatije postale značajnim balanskom koji je mojim rušenjem onemogućio da život nastavim dalje bez većih problema. Sasvim suprotno, dospio sam do sužanstva možda ponajviše zahvaljujući tim simpatijama I nevinom vjerovanju u snagu I misiju marksizma lenjinizna I lenjinske partije. Ne treba nikoga uvjeravati danas kako sam bio dočekivan na nož ovim svojim stajalištima što je najbolje pokazao razgovor kojega sam imao sa Zdenkom Škrebom upravo oko angažirane literature I socijalizma. Ali je taj problem kod nas bio dublji I imao je direktne konzekvencije na svakodnevni život ljudi, naime, zavisno od toga kojoj naciji ljudi pripadaju a Rusi su kod nas jako loše prolazili. O tome svjedoči događaj jedne zagrebačke obitelji koju smo posjetili Ivo Biondić I ja gdje se dijete, roba 10 ili 12 godina , ruga svojoj vlastitoj majci jer je Ruskinja. Ona je bila jako ljuta I razočarana. Nešto slično tome, psovanje majke, doživio je I gospodin Bazdan iz Dubrovnika koji je kao svjedok bio prisutan gdje sin, hrvatski branitelj, psuje majku jer je Srpkinja. ( Jugo, Jugo, moja tugo, moja žući, moje vrelo, moj jade, moja bijedo). A I danas se ova dva naroda kod nas identificiraju kao ista.

Ja sam kasnije došao do primjerka Rezolucije Informbiroa koja je štampana u Borbi 1948 godine pa sam se sjetio velikoga filozofa Danka Grlića koji je robijao zbog te Rezolucije na Golom otoku mada se on , kako je sam naveo, slagao samo sa onim njenim dijelovima gdje se govori o nedostatku demokracije u KPJ I nedostatku produktivne kritike. I mnogi su robijali zbog bahatosti, isključivosti I bezobraštine jugoslavenskoga rukovodstva. Dakle ja sam se slagao sa tom Rezolucijom I to gotovo u potpunosti pa nije onda čudno da sam za vrijeme vladavine Tita dospio do sužanjstva kao staljinist I čovjek sasvim primitivan I zaostao.

Ta Rezolucija ide ovako:

REZOLUCIJA INFORMACIONOG BIROA KOMUNISTIČKIH PARTIJA

O STANJU U KOMUNISTIČKOJ PARTIJI JUGOSLAVIJE

28. juna 1948.

.. .Informacioni biro, u sastavu pretstavnika Bugarske radničke

partije (komunista), Rumunske radničke partije, Mađarske partije trud-

benika, Poljske radničke partije, Svesavezne komunističke partije (bolj-

ševika), Komunističke partije Francuske, Komunističke partije Cehoslo-

vačke i Komunističke partije Italije, pošto je pretresao pitanje stanja

u Komunističkoj partiji Jugoslavije i konstatovao da su predstavnici

Komunističke partije Jugoslavije odbili da dođu na zasedanje Informa-

cionog biroa, jednoglasno je doneo sledeće zaključke:

1. Informacioni biro konstatuje da vodstvo Komunističke partije

Jugoslavije sprovodi u poslednje vreme u osnovnim pitanjima spoljne

i unutrašnje politike nepravilnu liniju koja znači otstupanje od mark-

sizma-lenjinizma. U vezi s tim Informacioni biro odobrava postupak

CK SKP(b), koji je uzeo inicijativu u raskrinkavanju nepravilne politi-

ke CK KP Jugoslavije i pre svega nepravilne politike drugova Tita, Kar-

delja, Đilasa, Rankoviča.

2. Infoimacioni biro konstatuje da vodstvo KPJ sprovodi neprija-

teljsku politiku prema Sovjetskom Savezu i SKP(b). U Jugoslaviji je

dopuštena nedostojna politika sramoćenja sovjetskih vojnih specijalista

i diskreditovanja Sovjetske armije. Za sovjetske građane specijaliste u

Jugoslaviji bio je stvoren posebni režim na osnovu koga su stavljeni

pod nadzor organa Državne bezbednosti Jugoslavije i praćeni. Isto tak-

vom praćenju i nadzoru od strane Državne bezbednosti Jugoslavije bi-

li su podvrgnuti pretstavnik SKP(b) u Informacionom birou drug Judin

i niz zvaničnih pretstavnika SSSR u Jugoslaviji.

Sve ove, kao i njima slične činjenice svedoče da su rukovodioci

TCP.I zauzeli stanovište nedostojno komunista, na osnovu koga su ju-

goslovenski rukovodioci počeli identifikovati spoljnu politiku SSSR sa

spolj nom politikom imperijalističkih sila i ponašaju se prema SSSR

isto onako kao i prema buržoaskim državama. Upravo usled ove anti-

sovjetske pozicije Centralnog komiteta KPJ raširila se klevetnička pro-

paganda pozajmljena iz arsenala kontrarevolucionarnog trockizma o ,,iz-

rođavanju" SKP(b), o „izrođavanju" SSSR-a itd.

Informacioni biro osuđuje ove antisovjetske koncepcije rukovodi-

laca KPJ, koje su nespojive s marksizmom-lenjinizmom i koje priliče

samo nacionalistima.

3. U svojoj unutrašnjoj politici rukovodioci KPJ napuštaju pozi-

cije radničke klase i kidaju s marksističkom teorijom klasa i klasne

borbe. Oni poriču činjenicu da kapitalistički elementi u njihovoj zem-

lji rastu i da se u vezi s tim zaoštrava klasna borba u jugoslovenskom

selu. Ovo poricanje proizilazi iz oportunističkog gledišta da se u raz-

doblju prelaza od kapitalizma ka socijalizmu klasna borba ne zaoštrava

— kako to uči marksizam-lenjinizam, nego se gasi — kako su tvrdili

oportuniti Buharinovog tipa, koji su propovedali teoriju mirnog ura-

stanja kapitalizma u socijalizam.

Jugoslovenski rukovodioci sprovode nepravilnu politiku na selu,

ignorišu klasnu diferencijaciju na selu i smatraju individualne seljake

za jedinstvenu celinu, uprkos poznatom Lenjinovom učenju da sitno

individualno gazdinstvo rađa kapitalizam i buržoaziju stalno, svako-

dnevno, svakočasovno, stihiski i u masovnim razmerama. Međutim, po-

litička situacija u jugoslovenskom selu ne daje nikakva prava za bez-

brižnost i samozadovoljstvo.

U uslovima kad u Jugoslaviji preovlađuje individualno seljačko

gazdinstvo, kada ne postoji nacionalizacija zemlje, kada postoji privat-

na svojina na zemlju i kupoprodaja zemlje, kada su u rukama kula-

ka koncentrisani znatni zemljišni posedi, kada se primenjuje najamni

rad itd., Partija se ne može vaspitavati u duhu zataškavanja klasne bor-

be i primirivanja klasnih suprotnosti, a da se tim samim ne razoruža

pred licem teškoća izgradnje socijalizma.

Rukovodioci KPJ skreću s marksističko-lenjinističkog puta na put

narodnjačke kulačke partije u pitanju rukovodeće uloge radničke kla-

se, jer tvrde da su seljaci „najčvršći temelj jugoslovenske države". Le-

njin uči da proletarijat, kao jedina, do kraja revolucionarna klasa sav-

remenog društva. .. mora biti vođa hegemon u borbi celokupnog na-

roda za potpuni demokratski prevrat,, u borbi svih trudbenika i eksplo-

atisanih protiv ugnjetača i eksploatatora," . ..

4. Informacioni biro smatra da rukovodstvo KPJ revidira marksi-

stičko-lenjmističko učenje o partiji. Prema teoriji marksizma-lenjiniz-

ma, partija je osnovna vodeća i usmeravajuća snaga u zemlji, snaga

koja ima svoj naročiti program i ne rasplinjava se u bespartijnoj ma-

si. Partija je najviša forma organizacije i najvažnije oružje radničke

klase. Međutim, u Jugoslaviji ne smatraju za osnovnu rukovodeću sna-

gu u zemlji Komunističku partiju nego Narodni front. Jugoslovenski

rukovodioci umanjuju ulogu KP, faktički rastvaraju partiju u bespar-

tijnom Narodnom frontu, koji obuhvata klasno veoma raznolike ele-

mente (radnike, radno seljaštvo sa individualnim gazdinstvom, kulake,

trgovce, sitne fabrikante, buržoasku inteligenciju), kao i raznobrojne po-

litičke grupe, ubrajajući tu i neke buržoaske partije. Jugoslovenski ru-

kovodici uporno neće da priznaju pogrešnost svoje koncepcije da KPJ

tobož ne može i ne treba da ima svoj naročiti program, nego da treba

da se zadovolji s programom Narodnog fronta.

Činjenica da u Jugoslaviji na političkoj areni istupa samo Narod-

ni front, dok partija i njene organizacije ne istupaju otvoreno u svoje

ime pred narodom — ne samo da umanjuje ulogu partije u političkom

životu zemlje, nego i potkopava partiju kao samostalnu političku sna-

gu, pozvanu da osvaja sve veće poverenje naroda i da obuhvata svojim

uticajem sve šire mase radnog naroda putem otvorene političke delat-

nosti, otvorenom propagandom svojih pogleda i svog programa. Ruko-

vodioci jugoslovenske KP ponavljaju grešku ruskih menjševika, koja

se sastoji u rastvaranju marksističke partije u bespartijnoj masovnoj

organizaciji. To sve svedoči o likvidatorskim tendencijama u odnosu

na KP u Jugoslaviji.

I n f o r m a c i o n i biro smatra da takva politika CK K P J ugrožava sa-

mo p o s t o j a n j e KP i, u k r a j n j o j liniji, k r i j e u sebi opasnost izrođava-

n j a jugoslovenske narodne republike.

5. Informacioni biro je mišljenja da je birokratski režim u par-

tiji, koji su stvorili jugoslovenski rukovodioci, štetan za život i razvoj

KPJ. U partiji nema unutrašnje partiske demokratije, ne poštuje se

princip izbornosti, nema kritike ni samokritike. CK KPJ, uprkos praz-

nom uveravanju drugova Tita i Kardelja, u većini je sastavljen ne od iza-

branih, nego od kooptiranih članova. KP se faktično nalazi u polulegal-

nom položaju. Partiski sastanci se ne održavaju, ili se održavaju tajno,

što slabi uticaj partije u masama. Takav tip organizacije KPJ ne može

se nazvati drukčije nego sektaško-birokratski. On vodi likvidaciji partije

kao aktivnog samodelatnog organizma. U partiji se gaje vojnički meto-

di rukovođenja, slični metodima koje je u svoje vreme zavodio Trocki.

Potpuno je nedozvoljivo da se u KPJ gaze najosnovnija prava čla-

nova partije i da se i na najblažu kritiku neispravnosti u partiji odgo-

vara žestokim represalijama.

Informacioni biro smatra sramnim činjenice kao što je isključe-

nje iz Partije i hapšenje članova CK KPJ drugova Žujovića i Hebranga

zato što su se usudili da kritikuju antisovjetske koncepcije rukovodi-

laca KPJ i što su se izrazili za prijateljstvo Jugoslavije sa SSSR-om.

Informacioni biro je mišljenja da se u Komunističkoj partiji ne

može trpeti takav sramotan, potpuno turski teroristički režim. Interesi

samog postojanja i razvoja KPJ zahtevaju da se takvom režimu učini

kraj.

6. Informacioni biro je mišljenja da kritika CK KPJ, koju su iz-

vršili CK SKP(b) i centralni komiteti ostalih komunističkih partija, kao-

bratsku pomoć Kompartiji Jugoslavije, daje njenom rukovodstvu sve

potrebne uslove za najbrže odstranjenje učinjenih grešaka. Međutim,

rukovodioci KPJ, zaraženi preteranom ambicioznošću, ohološću i uob-

raženošću, umesto da pošteno prime ovu kritiku i pođu putem boljše-

vičkog ispravljanja grešaka, dočekali su kritiku nakostrešeno, zauzeli

prema njoj neprijateljski stav, pošli antipartijskim putem opšteg negi-

ranja svojih pogrešaka, ogrešili se o marksističko-lenj mističko učenje

0 odnosu političke partije prema svojim pogreškama i time produbili

svoje antipartiske pogreške.

Budući nemoćni pred kritikom CK SKP(b) i centralnih komiteta

ostalih bratskih partija, jugoslovenski rukovodioci su pošli putem di-

rektnog obmanjivanja svoje partije i naroda, sakrili su od Komunistič-

ke partije Jugoslavije kritiku nepravilne politike CK, sakrili takođe od

partije i naroda stvarne uzroke obračunavanja s drugovima Žujovićem

1 Hebrangom.

U poslednje vreme, posle kritike pogrešaka jugoslovenskih ruko-

vodilaca od strane CK SKP(b) i bratskih partija, oni su pokušali da

dekretiraju niz novih levičarskih zakonskih mera. Jugoslovenski ruko-

vodioci su s velikom žurbom izdali nove zakonske mere o nacionaliza-

ciji sitne industrije i trgovine, čije sprovođenje uopšte nije bilo pri-

premljeno i koje, s obzirom na tu žurbu, može samo otežati snabdevanje

jugoslovenskog stanovništva. S istom žurbom izdali su novi zakon o ži-

tnom porezu na zemljoradnike, koji takođe nije pripremljen i koji

zato može samo dezorganizirati snabdevanje gradskog stanovništva ži-

taricama. Na kraju, jugoslovenski rukovodioci su potpuno neočekivano,

u bučnim deklaracijama, proglasili nedavno svoju ljubav i odanost

SSSR-u, iako je verodostojno poznato da do danas, u praksi, sprovode

neprijateljsku politiku prema SSSR-u...

Takva orijentacija rukovodilaca KPJ na likvidaciju kapitalističkih

elemenata u današnjim uslovima Jugoslavije, a prema tome i na likvi-

daciju kulaka kao klase, ne može se kvalifikovati drukčije nego kao avan-

turistička, nemarksistička. Jer, taj zadatak se ne može resiti dok u zem-

lji preovlađuje individualno seljačko gazdinstvo koje neizbežno rađa

kapitalizam, dok nisu pripremljeni uslovi za masovnu kolektivizaciju

poljoprivrede i dok se većina radnog seljaštva ne uveri u prednost ko-

lektivnog načina privrede.

Iskustvo SKP(b) svedoči da je tek na bazi masovne kolektiviza-

cije poljoprivrede moguća likvidacija poslednje i najbrojnije izrablji-

vačke klase, klase kulaka, i da je likvidacija kulaka kao klase neraz-

dvojni organski deo kolektivizacije poljoprivrede. . .

U nastojanju da izbegnu pravednu kritiku bratskih partija u In-

formacionom birou, jugoslovenski rukovodioci su izmislili verziju o

svom tobože „neravnopravnom položaju". Valja reći da u toj verziji ne-

ma ni reći istine. Svima je poznato da su komunističke partije, orga-

nizujući Informacioni biro, pošle od nepobitnog principa da svaka par-

tija treba da polaže računa o svom radu pred Informacionim biroom,

isto onako kao što svaka partija ima pravo da kritikuje ostale partije.

Ovo svoje pravo Komunistička parti ja Jugoslavije koristila je u velikoj

meri na prvom savetovanju devet komunističkih partija. Činjenica da

su Jugosloveni odbili da pred Informacionim biroom polažu računa o

svom radu, da saslušaju kritičke primedbe drugih komunističkih par-

tija, znači stvarno kršenje ravnopravnosti komunističkih partija i ravno

je zahtevu da se KPJ u Informbirou stvori privilegovani položaj.. .

Informacioni biro došao je do jednoglasnog zaključka da su se

rukovodioci KPJ svojim antipartijskim i antisovjetskim pogledima, ne-

spojivim s marksizmom-lenjinizmom, celim svojim postupkom i svojim

odbijanjem da sudeluju na zasedanju Informacionog biroa, suprotsta-

vili komunističkim partijama, koje su u sastavu Informacionog biroa,

pošli putem otcepljenja od jedinstvenog socijalističkog fronta protiv

imperijalizma, pošli putem izdaje stvari međunarodne solidarnosti rad-

nog naroda i putem prelaska na pozicije nacionalizma.

Informacioni biro osuđuje ovu antipartijsku politiku i postupak

CK KPJ.

Informacioni biro konstatuje da je, usled svega ovoga, CK KPJ

isključio sebe i Komunističku partiju Jugoslavije iz porodice bratskih

komunističkih partija, iz jedinstvenog komunističkog fronta i, prema

tome, iz redova Informacionog biroa.

Informacioni biro je mišljenja da je osnov svih ovih pogrešaka

rukovodstva KPJ neosporna činjenica da su u rukovodstvu KPJ u pos-

lednjih pet do šest meseci otvoreno preovladali nacionalistički elementi,

koji su tamo i pre bili maskirani, da je rukovodstvo KPJ raskinulo s

internacionalističkim tradicijama KPJ i pošlo putem nacionalizma.

Jugoslovenski rukovodioci, precenjujući jake unutrašnje nacional-

ne snage i mogućnosti Jugoslavije, misle da mogu očuvati nezavisnost

Jugoslavije i izgraditi socijalizam bez podrške komunističkih partija u

ostalim zemljama, bez podrške zemalja narodne demokratije, bez po-

drške SSSR-a. Oni misle da novoj Jugoslaviji nije potrebna pomoć tih

revolucionarnih snaga.

Jugoslovenski rukovodioci, slabo se orijentišući u međunarodnoj

situaciji i prestrašeni ucenjivačkim pretnjama imperijalista, misle da

mogu nizom ustupaka imperijalističkim državama steći njihovu naklo-

nost, da se mogu s njima sporazumeti o nezavisnosti Jugoslavije i da

jugoslovenskim narodima mogu postepeno nakalemiti orijentaciju pre-

ma tim državama, tj. orijentaciju prema kapitalizmu. Pri tome mučki

polaze od poznate buržoaske-nacionalističke teze, prema kojoj „kapita-

lističke države predstavljaju manju opasnost za nezavisnost Jugoslavi-

je nego SSSR".

Jugoslovenski rukovodioci verovatno ne shvataju, ili se prave da

ne shvataju, da slična nacionalistička koncepcija može dovesti samo do

izrođavanja Jugoslavije u običnu buržoaslcu republiku, do gubitka ne-

zavisnosti Jugoslavije i do pretvaranja Jugoslavije u koloniju imperija-

lističkih zemalja.

Informacioni biro ne sumnja u to da u krilu KPJ ima dovoljno

zdravih elemenata, vernih marksizmu-lenjinizmu, vernih internacionali-

stičkim tradicijama KPJ, vernih jedinstvenom socijalističkom frontu.

Zadatak ovih zdravih članova KPJ jeste da prisile svoje današnje

rukovodioce da otvoreno i pošteno priznaju svoje pogreške i da ih po-

prave, da napuste nacionalizam, da se vrate internacionalizmu i da svim

silama učvršćuju jedinstveni socijalistički front protiv imperijalizma,

ili, — ako se današnji rukovodioci KPJ pokažu za to nesposobni, — da

ih smene i istaknu novo internacionalističko rukovodstvo Komunističke

partije Jugoslavije..

Borba, 30. jun 1948.

Pa ja se slažem sa time da je u Jugoslaviji ,a isto je tako I danas, bila prisutna jedna jaka antiruska I antisovjetska tendencija, jedna rusofobija koja je kulminirala u najnovijim vremenima ratom u Ukrajini …..pa onda da je u Jugoslaviji bila njegovana bahatost I bezobraština najužega rukovodstva, da je provođena sistematska antikomunistička kampanja I traženje oslonca u kapitalističkom svijetu Zapada , da nije bila provedena nacionalizacija nego se nestručno I bez uvida I brutalno vladalo selom ...da niti jedna socijalistička državna mjera nije donesena niti se mislilo na socijalističku organizaciju društva… Tim je povodom Krleža 1952 godine u Ljubljani u svome govoru na kongresu književnika istakao neke momente našega odnosa sa Kremljem. I on se u samom uvodu osvrće na prilike pa govori : “Četiri godina minule su kako je naša zemlja odbila da se podredi staljinskom nasilju, prekinuvši vezu s onim organizacionim forumom koji je ostao kao neka vrsta publicističkoga, informativnoga surogata za Treću Internacionalu. Da su se pisma CK SKP(b) pojavila upravo o stotoj obljetnici Komunističkoga manifesta I da su se komunističke organizacije međunarodnoga proleterijata po svojim forumima proslavile upravo na tako nerazuman način kao što su to učinile pod komandom CK SKP (b) sve to govori o golemoj intelektualnoj I moralnoj krizi međunarodnog proleterskog pokreta u ovom historijskom periodu. Izopćeni iz međunarodne organizacije ( u okviru koje smo se kao komunistički pokret razvijali I borili više od trideset godina), mi plovimo već šetri godine sami. Vjetar zvižduka sve glasnije oko naše korablje I upravo ta dramatska plovidbe osnovnom je oznakom za naše stanje danas u ovim prilikama u svijetu I ovdje kod nas, na našem tlu, gdje se na dramatski način živi već stoljećima. Naša književnost rodila se u tragičnim olujama I ona plovi našom civilizacijom između čitave serije brodoloma I katastrofa vjekovima. Iskustvo stoljeća govori nam da naša civilizacija usprkos svemu nije potonula, pak prema tome, logično, na temelju vjekovnog iskustva ona I danas ima razloga da vjeruje u sreću svoga barjaka. Ne ispitujući okolnosti I uzroke ove drame koja se odvija između nas I Kremlja nas u ovom trenutku u okviru naše teze interesuje samo to da li naša književnost kao živ organizam reagira na ove, nesumnjivo sudbonosne motive, koji, u uzročnoj vezi sa sudbinom čitavih evropskih pokoljenja , uslovljuju I našu cjelokupnu egzistenciju, nacionalnu, državnu I socijalnu, pek prema tome, logično, umjetničku I književnu “ ...( Republika 10-11, 1952 str 205-206)

I onda u tome referatu slijedi jako mnogo toga od kritike tendenciozne književnosti , ljiljana staljinizma, ždanovšđtine I gerasimovštine, o grdnoj panici pred eventualnim dolaskom Kozaka...o legijama dekana I rektora staljinskoga tehničkog fakulteta za inženjere duša...i još koješta drugoga. Ali danas nakon ratne katastrofe Jugoslavije u najnovijem ratu primjećujemo da je ta naša civilizacija totalno potonula sasvim suprotno osjećaju Krleže da imamo razloga za sreću našega barjaka. Svi su se bojali domaćega raspleta pa je I Krleža govorio o našoj balkanskoj krčmi u kojoj su ugašena sva svjetla ali se meni čini da taj bratoubilački rat nije bio rezultat duha naših naroda, da je on proilazio iz vitalnih njegovih snaga I barbarskoga karaktera primitivne rulje koja ne zna što radi. Ja mislim da je ta dramatska situacija naše civilizacije prije proisticala iz načina na koji se vlada I načina na koji se vladalo decenijama nasiljem lokalnih moćnika, bezobraštinom republičkih I državnih lidera, općom korupcijom I stanjem beznađa koje je bilo karakteristično za vrijeme inflacije I hiperinflacije kada su ljudi mahom bili gladni pa onda nije čudno da su jedni od drugih za vrijeme rata pravili gulaše I čevapčiće...jer su sada imali rijetku priliku da se uz pivu najedu do mile volje. Bezakonje, nepotizam, bezobraština , samovolja , drskost , bahatost dnevno su cirkulirale našim prostorima I to od vrha do dna što je sve davalo nestvaran osjećaj anarhije I besmisla toga prostora što je naravno daleko od istine.

O ovom pitanju karaktera našega narodnoga duha možda je najbolje u bivšoj Jugoslaviji pisao Krleža. Taj je Krleza kao čovjek nemirna karaktera I kao osnivač KPJ 1919 godine najposlje otputovao u Rusiju kako bi se na licu mjesta osvjedočio o pravom stanju tamo kod Rusa I to u doba kako I sam kaže jedne književne ruske marksističke periode u kojoj bijaše najvažnije pitanje monističkog pogleda na povijest I u doba neokantovske ofanzive Berđajeva I Bulgakova. Jer ono što je vrijedilo za Lunačarskog kojeg je on osobno poznavao u neku ruku vrijedilo je I za Krležu. I on je u Lunačarskom zapravo vidio jedan momenat u toj ruskoj idejnoj hemisferi u kojoj njegova književnost I njegov politički angažman buja takoreći kao kvasac pa u neku ruku njegovo bujno književno previranje jeste refleksivno odražavanje problema europkih I zapadnjačkih. Utoliko je Lunačarski kao I Lenjin pisac koji se razvija na jednoj transverzali I ortodromi ruskog narodnjačkog pokreta koji je zapravo zapadni kako se čini. I Krleža kaže da ta književnost “odrazuje” pa onda uzima pojam iz arsenala ruskog tradicionalnog boljševizma. Pa zašto? Pa baš zato jer je slika u ogledu često mnogo jasnija od same pojave, pa je tako I rusko književno ogledalo kao I u slučaju geometrijskih problema kongruencije precizan “odraz” europskih I ruskih književnih , političkih I socijalnih problema. I Krleža je svagda govorio “odraz” ali ga mnogi nijesu u Hrvata shvatili pa su onda smatrali kako Krleža tobože izgrađuje neku dijalektiku u kojoj je staljinističko načelo samo “devijacija” ispravnih principa. Da ti I takovi kritičari Krleže I krležijanizma nijesu uopće shvatili o čemu to on zapravo govori to je danas mnogima jasno. Jer zapravo fakat što je književnost "odraz” povijesnosocijalnih tendencija , političkih I ideoloških problema koji upravo “odrazuju” svu tragiku I komiku ruskog društva I njegovog hrvatskog političkog nasljedka to je onda moguće da ona bude jedno takoreći političko sredstvo u našim revolucionarnim nastojanjima. Zato je ta literatura “realistična” jer je pored ostaloga I socijalna I u tom smislu Krleža se uopće ne razlikuje od Lukacsa . Zato to insistiranje na realističkom romanu, na realizmu literature I kao što je poznato to je insistiranje Lukacsa jako mnogo koštalo. A I Krležu. Jer se onda prirodno nadavalo da nam je literatura angažirana I da postoje zadaće “ umjetnosti kao takve” kako bi to Lunačarski rekao jer se ta literatura sada iskušava sumnjama I istinama kao što se I provjerava u jednoj odlučnoj I najodlučnijoj instanciji: instanciji političkog momenta. Krleza kaze “instanciji praktičkog momenta” ali to je u mome slučaju isto. I zato je ta literatura koja “odrazuje” I ta literatura koja ima zadaće I koja je realna itd. itd.itd. zapravo jedan elan vital pa nije stoga dekadencija nego smo upravo vitalisti kao I Lunačarski. I Krleža kaže da je ovdje kod Lunačarskoga dat jedan putokaz za književnu smionost, za riziko, za hrabrost, za slobodu I za ritmički elan novog imaginarnog književnog djela. Ali je onda dijalektički nadodao kako smo se svi mi tome I takovom djelu nadali ali se ono nije pojavilo. I za Krležu Lunačarski, što je unekoliko čudno, predstavlja jednog pisca koji je uz bok Čehovu ali ako je kod Čehova talenat to kod njega nije politički program a ako je kod Lunačarskog politički program to nije talenat takve snage koji bi mogao biti umjetničkim formulatorom svoga programa. I ja bih danas rekao da je prava šteta što je tako! Ali se pojavio Gorki dok je Lunačarski ostao publicist, teoretik, propagandista dakle bez vlastitog stvaralačkog volumena, pametan I skroman, kritičan, prinicljiv, nesebičan,nikada se ne koristeći svojim položajem I svjestan sama sebe I svoje ideje proleterske umjetnosti. Ukoliko umjetnost I literatura “odrazuju” socijalne I političke tendencije I pravo duhovno stanje jednog društva i jednog naroda onda je naravno sasvim moguće da Krleža 1935 godine kada bude razmišljao o literarnom stanju među Slavenima napiše kako nam sada ta literatura iznosi na vidjelo mutnu osjećajnost narodnosti I nacionalnosti, uspomene na regimente, na zastave, na ratove, na signale trubama, na uniforme, na davno prošle dane, na karnevale , na snove o tome kako bi na ovom svijetu moglo biti bolje I ljepše, na žene, majke, pjesme, krave, paše, livade, na materijalno stanje koje je bijedno, nepismeno , zaostalo, patrijarhalno stanje koje nam statistički dokazuje da je sva ova lirika samo jedan teški zamaskirani “odraz” ozbiljne životne stvarnosti koja se zove bijeda. Totalna kulturna mizerija koja je samo simbolička slika koju nije moguće usporediti s ekonomskim I kulturnim razvojem Europe I Amerike I suvremene Rusije.

Dakle imajući u vidu ruske doprinose suvremenoj socijalnoj I političkoj teoriji ja sam osjećao da pripadam tom svijetu lenjinskih načela - upravo zato da se prevlada ta kulturna I ekonomska mizerija našega prostora pa sam mislio da bi bilo dobro da slijedimo ruski put izgradnje socijalizma. Međutim sam se u svojim preokupacijama filozofijom prevario baš na najčišćim filozofskim problemima slobode političkoga I javnog djelovanja . Kao ruski kadar opužen sam na robiju sasvim slično našim ranim komunistima koje je naivna vjera u socijalizam odvela ravno u pakao.